DIESELMOTOREMISSIE

EEN NIEUWE GRENSWAARDE

Dieselmotoremissie (DME) is één van de kankerverwekkende stoffen die waarschijnlijk in 2016 op de agenda van de SER-commissie zal staan om te adviseren over een ‘veilige’ grenswaarde. De Gezondheidsraad is in 2015 bezig geweest hier een advies voor samen te stellen. De vakbonden willen de werknemers betrekken bij het beoordelen van de haalbaarheid van de grenswaarde.

DIESELMOTOREMISSIE GEBRUIK

DME wordt, zoals de naam al aangeeft, gevormd bij verbranding van dieselolie in dieselmotoren. Dieselmotoren worden veel toegepast in vervoersmiddelen zoals vrachtauto’s, personenauto’s, vliegtuigen en legervoertuigen. Ook worden ze toegepast in veel ander bewegend en niet-bewegend materieel. Bewegend materieel zijn bijvoorbeeld mobiele kranen en vorkheftrucks, grondverzet- en wegenbouwmachines. Bij niet-bewegend materieel gaat het bijvoorbeeld om pompen, aggregaten, compressoren en hei-installaties. De belangrijkste sectoren waarbij DME vrijkomt, en waar blootstelling kan optreden zijn de bouw, wegenbouw, havens, vliegvelden, garages, huisvuilsector, vrachtwagenproductie, wegtransport, carrosseriebouw, landbouw en op- en overslagen (met name veilingen).

DME is een mengsel van alle mogelijke verbrandingsproducten die ontstaan bij de verbranding van dieselolie. De exacte samenstelling van de dieselolie en de condities waaronder de verbranding plaatsvindt (het gebruik van katalysatoren, al dan niet optimale verbranding) bepalen in hoge mate welke schadelijke stoffen hierbij ont- staan. De ontwikkeling van nieuwe dieselmotoren is er in principe op gericht om de uitstoot van schadelijke DME te verminderen, maar hoewel de techniek vooruitgaat zijn er nog geen echt schone (onschadelijke) dieselmotoren op de markt. DME bestaat uit dieselroetdeeltjes en diverse gasvormige verontreinigingen waaronder stikstofoxiden, koolmonoxide, zwaveldioxide en (aromatische) koolwaterstoffen. Ook treft men in DME tal van metaaloxiden aan, o.a. afkomstig uit de katalysator en uit de motor zelf. Dieselroetdeeltjes zijn een mengsel van grove en hele kleine stofdeeltjes. De deeltjes zelf kunnen ook nog eens tal van schadelijke verbrandings- producten ‘met zich mee slepen’, zoals polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs). Veel van de deeltjes zijn ook kankerverwekkend.

Verbod

Er zijn voor het gebruik van dieselmotoren in gebouwen al geruime tijd verboden en beperkende maatregelen. Op tal van industriële locaties is enkel het gebruik van schone motoren toegestaan en moeten moderne roetfilters worden toegepast. Op sommige plekken mogen überhaupt geen gemotoriseerde voertuigen worden ingezet.

DIESELMOTOREMISSIE RISICO

Het inademen van uitlaatgassen van dieselmotoren is erg ongezond. Gezamenlijk zorgen de grove en fijne stofdeeltjes en de vluchtige componenten in de DME voor een uiterst giftig mengsel, waarbij de kleine deeltjes bij inademing tot diep in de longen (de longblaasjes) terecht kunnen komen. Blootstelling aan DME kan leiden tot zowel directe (acute) effecten als ook effecten die pas optreden na jarenlange blootstelling (chronische effecten). In een drukke straat merk je de irriterende eigenschappen van de DME direct. Veel mensen hebben last van de acute effecten: stank, geïrriteerde ogen en luchtwegen, hoofdpijn, vermoeidheid en misselijkheid. De acute effecten hebben nog een enigszins waarschuwend karakter, maar dit waarschuwend karakter ontbreekt grotendeels bij chronische effecten (die op lange termijn optreden) en die dus verraderlijker zijn. Hoe vaker in de dieselrook wordt gewerkt en vooral als dit plaatsvindt in omsloten ruimtes (binnenshuis, in fabriekshallen), hoe groter de kans op longaandoedingen en longkanker. Bovendien vergroot blootstelling aan DME de kans op hart- en vaatziekten en op de ontwikkeling van allergieën en andere chronische aandoeningen aan de luchtwegen. DME wordt beschouwd als een mengsel van kankerverwekkende stoffen. Het wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op longkanker en blaaskanker. De longkanker wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de aan de roetdeeltjes gebonden verbindingen, waarbij vooral de PAKs-verbindingen en de nitro-PAK’s bekend zijn als kankerverwekkend voor de mens.
Er zijn schattingen dat er in Nederland tenminste 800.000 werknemers aan DME worden blootgesteld.

Er zijn voor DME nog geen wettelijke grenswaarden vastgesteld. De Gezondheidsraad is wel bezig met het opstellen van een streefwaarde. Zolang er geen wettelijke grenswaarde is, is de werkgever verplicht zelf een grenswaarde vast te stellen op een zo laag mogelijk niveau. Drie branches hebben in hun arbocatalogi al normen voor Dieselmotoremissie opgenomen van 7 μg/m3. Dat zijn de banden- en wielenbranche, de carrosseriebranche en de motorvoertuigenbranche.

Stop strategie

DIESELMOTOREMISSIE

Het is aan de bonden in de SER-subcommissie om te proberen een zo laag mogelijke (veilige) grens- waarde te adviseren. Daar moeten zij dan wel goede argumenten voor hebben. Daarom willen zij nagaan hoe er in de praktijk wordt omgegaan met dieselrook (of dieselmotoremissie DME) Worden er voldoende maatregelen genomen om blootstelling te voorkomen? Worden deze maatregelen ook werkelijk nageleefd? Die kennis is aanwezig bij werknemers die met deze stof werken.

Aan de betrokken vakbondsbestuurders wordt gevraagd om contact te leggen met de werknemers die met DME in contact komen. Aan hen worden, met behulp van een checklijst, vragen gesteld om zicht te krijgen op de beschermende maatregelen die gebruikt worden om blootstelling aan dieselrook te voorkomen. Hiervan wordt een kort verslag gemaakt dat ingebracht wordt bij het door de SER te houden ‘haalbaarheidsonderzoek’.